Η διατροφική στροφή των ΗΠΑ και η σύγκρουση με την ευρωπαϊκή επιστήμη

Σε μια από τις πιο ενδιαφέρουσες πολιτισμικές αντιθέσεις της τρέχουσας αμερικανικής διακυβέρνησης, ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ συνεχίζει να προβάλλει την αγάπη του για τα εμβληματικά πιάτα fast food που σφράγισαν την αμερικανική ποπ κουλτούρα, την ίδια στιγμή που ο υπουργός Υγείας του κηρύσσει τον πόλεμο στη βιομηχανία των υπερεπεξεργασμένων τροφίμων. Ο Ρόμπερτ Φ. Κένεντι Τζούνιορ (RFK Jr.) δεν αστειεύεται. Ως συστηματικά αθλούμενος και φανατικός οπαδός της «υγιεινής» διατροφής, εμφανίζεται αποφασισμένος να αλλάξει ριζικά το περιεχόμενο στο πιάτο των Αμερικανών.

Οι νέες διατροφικές οδηγίες που παρουσίασε η αμερικανική κυβέρνηση δεν αποτελούν απλώς μια εσωτερική μεταρρύθμιση, αλλά μια ευθεία πρόκληση προς το ευρωπαϊκό διατροφικό μοντέλο. Προκρίνοντας την υψηλή κατανάλωση πρωτεΐνης από κόκκινο κρέας και την επιστροφή στα πλήρη λιπαρά, ενώ ταυτόχρονα «εξορίζει» τη ζάχαρη και υποβαθμίζει τα σιτηρά, η νέα αμερικανική πυραμίδα θέτει υπό σοβαρή αμφισβήτηση τη μεσογειακή διατροφή, η οποία εξακολουθεί να θεωρείται από πολλές διεθνείς μελέτες πρότυπο υγείας.

Αυτή η ριζική στροφή, που απομακρύνεται από τη φιλοσοφία των δημητριακών και του ελαιολάδου που κυριαρχεί στη Γηραιά Ήπειρο, αναμένεται να πυροδοτήσει έναν παγκόσμιο επιστημονικό διάλογο. Ενώ ο Ντόναλντ Τραμπ μπορεί να διαφημίζει burgers και αναψυκτικά, ο «αθλητής» υπουργός του επιβάλλει μια ατζέντα που στοχεύει να κάνει την Αμερική υγιή ξανά, ανατρέποντας δεκαετίες διατροφικών συμβάσεων και φέρνοντας τις ΗΠΑ σε τροχιά σύγκρουσης με τις ευρωπαϊκές επιστημονικές αρχές.

Οι νέες διατροφικές οδηγίες για τους Αμερικανούς είναι πλέον γεγονός. Σύμφωνα με δημοσίευμα του business insider, Αυτές οι κατευθυντήριες γραμμές αποτελούν κάτι πολύ περισσότερο από απλές συμβουλές: αποτελούν τη βάση για ομοσπονδιακά προγράμματα σίτισης, όπως τα σχολικά γεύματα. Οι αλλαγές περιλαμβάνουν την προτίμηση σε γαλακτοκομικά με πλήρη λιπαρά και την ανοιχτή στοχοποίηση των «υπερεπεξεργασμένων τροφίμων». 

«Τρώτε αληθινό φαγητό»

Αυτή είναι η δεδηλωμένη πρόθεση των νέων οδηγιών που δόθηκαν στη δημοσιότητα την Τετάρτη (7/1) από την ομοσπονδιακή κυβέρνηση των ΗΠΑ.

«Το αληθινό φαγητό επιστρέφει στο επίκεντρο της αμερικανικής διατροφής», αναφέρει βίντεο του Υπουργείου Υγείας και Κοινωνικών Υπηρεσιών στον νέο κυβερνητικό ιστότοπο realfood.gov. Οι οδηγίες αυτές, οι οποίες επικαιροποιούνται κάθε πέντε χρόνια, χρησιμεύουν ως φάρος για θέματα διατροφής και υγείας, ενώ αποτελούν τη βάση για τα γεύματα στα σχολεία, τον στρατό, τους βετεράνους και τους παιδικούς σταθμούς.

Ο νέος ιστότοπος ισχυρίζεται ότι οι Αμερικανοί είχαν «παραπλανηθεί» από τις προηγούμενες οδηγίες, μια άποψη που εξέφρασε την Τετάρτη από τον Λευκό Οίκο και ο υπουργός Υγείας, Ρόμπερτ Φ. Κένεντι Τζούνιορ (RFK Jr.), παρά την αμφισβήτηση που έχουν οι εν λόγω ισχυρισμοί από μέρος της επιστημονικής κοινότητας. 

«Η σκληρή αλήθεια είναι ότι η κυβέρνησή μας μας έλεγε ψέματα για να προστατεύσει τα εταιρικά κέρδη, πείθοντάς μας ότι αυτές οι "ουσίες που μοιάζουν με τρόφιμα" ήταν ωφέλιμες για τη δημόσια υγεία. Αυτές οι νέες οδηγίες θα φέρουν επανάσταση στη διατροφική κουλτούρα του έθνους μας και θα κάνουν την Αμερική ξανά υγιή (Make America Healthy Again)», δήλωσε χαρακτηριστικά.

Η νέα ανεστραμμένη πυραμίδα

Το 1992 εισήχθη η διατροφική πυραμίδα, η οποία ενθάρρυνε το ψωμί και τα ζυμαρικά ως βάση της διατροφής. Η αρχική εκείνη πυραμίδα δέχθηκε έντονη κριτική για στενές σχέσεις με λομπίστες της βιομηχανίας τροφίμων (ιδιαίτερα των σιτηρών), καθώς έδινε προτεραιότητα σε προϊόντα που δεν υποστηρίζονταν από ορθές διατροφικές συμβουλές.

Υπό την καμπάνια «Make America Healthy Again» του RFK Jr., αποκαλύφθηκε μια νέα, αναποδογυρισμένη πυραμίδα. Η νέα αυτή δομή υποβαθμίζει σκόπιμα τα δημητριακά ολικής αλέσεως. Στη βάση της (τον θεμέλιο λίθο της διατροφής) τοποθετεί τις πρωτεΐνες και τα «υγιεινά» λιπαρά, τα οποία, σύμφωνα με τον Κένεντι, «είναι απαραίτητα και λανθασμένα αποθαρρύνονταν στις προηγούμενες οδηγίες».

Το κόκκινο κρέας στο επίκεντρο

Για πρώτη φορά, οι νέες οδηγίες παροτρύνουν τους πολίτες να δίνουν προτεραιότητα σε «υψηλής ποιότητας, θρεπτικά πυκνή» πρωτεΐνη σε κάθε γεύμα. Συνιστώνται ζωικές πηγές, όπως αυγά, πουλερικά, θαλασσινά και κόκκινο κρέας. Αν και πολλοί διατροφολόγοι επιμένουν στις άπαχες πρωτεΐνες (ψάρι, κοτόπουλο) και στις φυτικές πηγές (όσπρια, ξηροί καρποί), το νέο σχέδιο προκρίνει το κόκκινο κρέας.

Ο στόχος για την ημερήσια πρόσληψη πρωτεΐνης ορίζεται στα 1,2-1,6 γρ. ανά κιλό σωματικού βάρους. Για παράδειγμα, ένα άτομο 68 κιλών θα στοχεύει σε περίπου 82 έως 109 γραμμάρια πρωτεΐνης καθημερινά, ποσότητα πολύ μεγαλύτερη από ό,τι πρότειναν οι παλαιότερες οδηγίες.

Η αμφιλεγόμενη επιστροφή των πλήρων λιπαρών

«Τερματίζουμε τον πόλεμο κατά των κορεσμένων λιπαρών», δήλωσε ο Κένεντι. Οι νέες οδηγίες ενθαρρύνουν την κατανάλωση γαλακτοκομικών με πλήρη λιπαρά, μια στάση που προκαλεί αντιδράσεις στην επιστημονική κοινότητα, ειδικά όσον αφορά το βούτυρο και το πλήρες γάλα.

Εμπειρογνώμονες από το Πανεπιστήμιο Στάνφορντ εκφράζουν ανησυχίες για το πώς το βούτυρο μπορεί να αυξήσει την LDL χοληστερόλη («κακή» χοληστερόλη), επηρεάζοντας τις αρτηρίες. Ωστόσο, υπάρχει μεγαλύτερη επιστημονική αποδοχή για το τυρί και το γιαούρτι με πλήρη λιπαρά, λόγω του τρόπου που συνδυάζονται το ασβέστιο και η πρωτεΐνη σε αυτά. Οι οδηγίες τονίζουν επίσης τη σημασία των ζυμωμένων τροφίμων (όπως το κεφίρ) για τη διατήρηση ενός υγιούς μικροβιώματος.

Στο στόχαστρο τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα

Τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα (UPFs) βρίσκονται στο «στόχαστρο». Τα στοιχεία δείχνουν ότι αυτά τα τρόφιμα οδηγούν σε υπερκατανάλωση θερμίδων, προκαλούν φλεγμονές και συμβάλλουν σε χρόνια προβλήματα υγείας.

«Αν ένας ξένος εχθρός ήθελε να καταστρέψει την υγεία των παιδιών μας και να γονατίσει την οικονομία μας, δεν θα υπήρχε καλύτερη στρατηγική από το να μας εθίσει στα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα», ανέφερε ο Κένεντι.

Τέλος στην πρόσθετη ζάχαρη

Στη νέα πυραμίδα δεν υπάρχει θέση για τη ζάχαρη, καθώς «η πρόσθετη ζάχαρη δεν αποτελεί μέρος του αληθινού φαγητού». Οι οδηγίες συνιστούν την πλήρη αποφυγή πρόσθετης ζάχαρης, επιτρέποντας μόνο τα φυσικά σάκχαρα που υπάρχουν στα φρούτα και τα γαλακτοκομικά. Δεδομένου ότι οι κύριες πηγές πρόσθετης ζάχαρης στη σύγχρονη διατροφή είναι τα αναψυκτικά και τα γλυκά σνακ, η περικοπή τους θεωρείται το πρώτο και πιο ουσιαστικό βήμα για τη βελτίωση της υγείας.